والدورف: ریتم، تخیل و کودکی‌ای که عجله ندارد

سال ۱۹۱۹، مدیر کارخانه‌ی سیگار والدورف-آستوریا در اشتوتگارت از فیلسوفی اتریشی به نام رودولف اشتاینر خواست برای فرزندان کارگرانش مدرسه‌ای بسازد. مدرسه‌ای که از آن کارخانه بیرون آمد، اسمش را از همان کارخانه گرفت: والدورف. امروز بیش از هزار مدرسه و نزدیک به دو هزار مرکز کودکی در دنیا این نام را دارند، و رویکرد آن‌ها به دوره‌ی کودکی یکی از متمایزترین رویکردهای موجود است.

کودکی، دوره‌ای که نباید کوتاه شود

والدورف رشد را در دوره‌های هفت‌ساله می‌بیند. هفت سال اول، دوره‌ی بدن و اراده است: کودک از راه حرکت، تقلید و بازی یاد می‌گیرد، نه از راه توضیح. به همین دلیل در فضاهای والدورف تا هفت سالگی خبری از حرف و عدد و آموزش رسمی نیست. اشتاینر باور داشت که آموزش زودهنگام ذهنی، انرژی‌ای را که کودک برای ساختن بدن و اراده‌اش لازم دارد، می‌دزدد. کودکی عجله ندارد.

سه ستون والدورف در سال‌های اول

ریتم. روز، هفته و سال ریتم ثابتی دارند: زمان بازی آزاد، زمان دور هم، زمان نان پختن (روز مشخصی از هفته)، جشن فصل‌ها. کودک با این ریتم آرام می‌گیرد، چون می‌داند بعد از هر چیز چه می‌آید. ریتم مثل نفس است: دم (فعالیت گروهی) و بازدم (بازی آزاد).

تقلید. بزرگ‌تر در والدورف «کاری می‌کند که ارزش تقلید داشته باشد»: نان می‌پزد، جارو می‌کند، می‌دوزد، باغبانی می‌کند؛ با آرامش و با تمام وجود. کودک با تماشا و تقلید یاد می‌گیرد، بدون این‌که به او درس داده شود.

تخیل. اسباب‌بازی‌های والدورف ساده و ناتمام‌اند: عروسک بی‌صورت، تکه چوب، پارچه‌ی ابریشمی. هرچه اسباب‌بازی کمتر «کامل» باشد، تخیل کودک بیشتر کار می‌کند. قصه‌ها بازگو می‌شوند، نه از روی کتاب، و همان قصه چند روز تکرار می‌شود تا در کودک بنشیند.

زیبایی و طبیعت

فضاهای والدورف رنگ‌های ملایم، مواد طبیعی (چوب، پشم، پنبه) و نور نرم دارند. وقت زیادی در طبیعت می‌گذرد، در هر آب‌وهوایی. ارتباط با فصل‌ها بخشی جدی از برنامه است: جشن پاییز، فانوس زمستان، بذر بهار.

نقدها

والدورف ریشه در فلسفه‌ای به نام آنتروپوزوفی دارد که بخش‌هایی از آن معنوی و غیرعلمی است؛ برای بسیاری از خانواده‌ها این پس‌زمینه پذیرفتنی نیست، هرچند عمل روزانه‌ی والدورف لزوماً درگیر آن نمی‌شود. تأخیر عمدی در خواندن و نوشتن برای بعضی خانواده‌ها نگران‌کننده است. دوری کامل از فناوری در دنیای امروز محل بحث است. و ساختار نسبتاً ثابت آن، جای کمی برای پروژه‌های برخاسته از علاقه‌ی خودِ کودک می‌گذارد.

روشا از والدورف چه گرفته؟

روشا الهام‌گرفته از رجیو امیلیاست و پروژه‌محوری آن با ساختار والدورف فرق دارد. اما سه چیز را از والدورف وام گرفته‌ایم:

• ریتم روزانه‌ی قابل پیش‌بینی. «سلامِ صبح» تا «تا فردا!» هر روز به یک ترتیب است. تنوع در محتواست، نه در ریتم.
• بی‌عجلگی. در روشا تا هفت سالگی آموزش رسمی حروف و اعداد نداریم. کودکِ ما وقت دارد.
• مواد طبیعی و ساده. چوب، پارچه، خمیر، خاک. اسباب‌بازی‌ای که خودش همه‌ی کار را می‌کند، در روشا جایی ندارد.

برای خانه

یک ریتم ساده‌ی شبانه (شام، حمام، قصه، خواب) به همان ترتیب، هر شب. یک روز مشخص در هفته برای یک کار مشترک (نان، شیرینی، باغچه). و کمی کمتر اسباب‌بازی، کمی بیشتر پارچه و جعبه.